Dymitr Mendelejew

Dymitr I. Mendelejew (1834 - 1907)

Uczonego tego znamy jako twórcę układu okresowego pierwiastków. Zanim jednak usystematyzowano pierwiastki w sposób do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni dzisiaj, podejmowano próby ich usystematyzowania na różne sposoby.  Pierwsze próby ułożenia pierwiastków znanych ówcześnie (do 1830 roku znanych było 55 pierwiastków) podjął niemiecki uczony Johann W. Döbereiner. Stwierdził on w roku 1829, że właściwości bromu znajdują się pomiędzy właściwościami chloru i jodu. Właściwości te to kolor i aktywność tych pierwiastków wykazujące stopniowanie przy przechodzeniu od jednego do drugiego oraz ciężar atomowy bromu leżący mniej więcej w środku pomiędzy ciężarem atomowym chloru i jodu. Opierając się na ciężarze atomowym rozpoczął on badania innych grup składających się z trzech pierwiastków. Były to wapń, stront i bar oraz siarka, selen i tellur. Döbereiner nazwał te grupy triadami. Ponieważ nie udało mu się znaleźć innych innych triad wśród znanych pierwiastków uznano, że jego spostrzeżenia dotyczą wyjątkowych przypadków.

Kolejna próba systematyzacji pierwiastków została podjęta w roku 1864 przez angielskiego chemika Johna A. Newlandsa, który uporządkował je według wzrastających ciężarów atomowych.  Takie ułożenie pierwiastków pozwoliło zaobserwować, że co ósmy pierwiastek przypomina właściwościami pierwszego. Prawidłowość tą nazwał on prawem oktaw. Niestety w jego tablicy obok pierwiastków podobnych znalazły się i znacznie różniące się od siebie, ze względu na to iż nie znano wtedy jeszcze wszystkich pierwiastków oraz błędy w wyznaczeniu ciężarów atomowych. W związku z tym prawo oktaw nie zostało uznane za regułę.

Następnym uczonym zmagającym się z problemem systematyzacji pierwiastków był francuski geolog Alexandre E. Beguyer de Chancourtois. On również zestawił znane pierwiastki według ich ciężarów atomowych i przedstawił je na cylindrycznych wykresach. Podobne pierwiastki ułożyły się w kolumnach pionowych. Publikując swoją teorię nie podał on wykresów co spowodowało, że doniesienie to nie zostało dostrzeżone przez współczesnych badaczy.

Ostatecznie problem uporządkowania pierwiastków został rozwiązany przez dwóch uczonych niemal w tym samym czasie. W roku 1870 Julius L. Meyer opublikował wyniki swoich badań nad tym problemem. Zestawił on na wykresie objętości atomowe  pierwiastków do ich ciężaru atomowego. Otrzymany wykres przedstawiał linię falistą tworzącą ostre wierzchołki przy metalach alkalicznych. Drugi i trzeci okres na wykresie Meyera odpowiadał oktawom Newlandsa. Jednak następne dwa okresy zawierają więcej niż siedem pierwiastków co pozwoliło odkryć gdzie tkwił błąd w układzie skonstruowanym przez Newlandsa. 

Rok przed ukazaniem się pracy Meyera, rosyjski chemik D. I. Mendelejew przedstawił własną koncepcję układu pierwiastków (1869). On również zauważył, że okresy nie muszą mieć po 7 pierwiastków, jednak w odróżnieniu od Meyera nie rysował wykresów, a ułożył pierwiastki w postać tabeli. Takie przedstawienie struktury układu pierwiastków było bardziej przejrzyste i wygodne niż wykres. Więcej na temat układu Mendelejewa znajduje się na stronie z opisem jego odkrycia (kliknij na nazwisku powyżej).

Pierwiastki