Itr

Wyizolowany przez szwedzkiego chemika Carla Gustava Mosandera w 1843 r. Jako odkrywcę podaje się również Johanna Gadolina - rok 1794.

Nazwa pochodzi od miasta w Szwecji - Ytterby.

Itr jest srebrzystobiałym, metalem przejściowym.
Itr jest dość reaktywny, reaguje podobnie jak skand. W suchym powietrzu pokrywa się warstwą tlenku, a w wyższych temperaturach spala się całkowicie dając tlenek itru (Y2O3). Po podgrzaniu reaguje z azotem, krzemem, fosforem i fluorowcami. Rozpuszcza się na gorąco w kwasach mineralnych. W gorącej wodzie tworzy wodorotlenek itru (Y(OH)3). Tworzy związki na +3 stopniu utlenienia.
Występowanie: Pierwiastek ten jest dość szeroko rozpowszechniony, ale rzadko występuje w postaci bogatszych złóż. Największe zasoby itru występują w Rosji, Norwegii i na Grenlandii. Zawartość w skorupie ziemskiej - 0,0028% wag. Najważniejsze minerały: iterbit Be2Y2FeSi2O10, ksenotym YPO4, fergusonit Y(Nb, Ta, Ti)O4, gagarinit Na(Y, Ca)2F6.
Otrzymywanie: Stosuje się kilka metod otrzymywania itru. Najbardziej popularną jest redukcja fluorku itru (YF3) wapniem.
Wykorzystanie: Stopy itru z glinem wykorzystywane są w technice jądrowej. Itr wykazuje odporność na działanie ciekłego uranu i jest także dobrym pochłaniaczem neutronów. Stosuje się go, razem z niektórymi lantanowcami, w elektronice do produkcji lamp kolorowych ekranów telewizyjnych.

Konfiguracja elektronowa Kr 4d15s2
Masa atomowa 88,90585
Gęstość [kg/m3] 4469 (293K)
Główny stopień utlenienia +3
Izotopy:  (100%)
88Y
89Y
90Y
87,91 - 0% - 106,6 dni
88,91 - 100% - stabilny
0% - 64 godz.
Temperatura topnienia 1795K
Temperatura wrzenia 3611K
Promień atomowy [pm] 181
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 29,6
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 616 Y -> Y+
1181 Y+ -> Y2+
1980 Y2+ -> Y3+
Elektroujemność  1,22 (Pauling); 3,19 eV (absolutna)

Poprzednia Pierwiastki Następna