Tellur

Odkryty w 1782 roku przez niemieckiego naukowca Franza Josepha Müllera von Reichensteina. Inny niemiecki chemik, Martin Heinrich Klaproth, rozpoznał w nim nowy pierwiastek (1798).

Nazwa pochodzi od łac. tellus - Ziemia.

Tellur jest srebrzystobiałym, kruchy i półmetaliczny pierwiastkiem. Jest stosunkowo odporny chemicznie, nierozpuszczalny w wodzie. Rozpuszcza się natomiast w kwasie azotowym i wodzie królewskiej. Z chlorem tworzy chlorki (TeCl2, TeCl4). Bazując na jego tlenku (TeO2), można otrzymać kwas tellurowy (VI) (H2TeO4). Tellur reaguje z wodorem i niektórymi metalami tworząc tellurki (np.H2Te, Na2Te). Pierwiastek ten, jak i większość jego związków, jest toksyczny. Oddech osób wdychających powietrze z tellurem po pewnym czasie zaczyna pachnieć czosnkiem (tzw. oddech tellurowy).

Występowanie: Występuje zarówno w związkach, jak i w stanie wolnym. Towarzyszy rudom złota, srebra, miedzi i ołowiu. Tworzy rzadkie samodzielne minerały: hessyt Ag2Te, sylwanit [(Ag,Au)Te2], tetradymit BiTe2S. Zawartość w skorupie ziemskiej - 1×10-7% wag.

Otrzymywanie: Jest półproduktem oczyszczania rud ołowiu i miedzi.

Wykorzystanie: Tellur wykorzystuje się w elektrotechnice przy produkcji prostowników, elementów termoelektrycznych i półprzewodnikowych. Używany jest także przy procesie wulkanizowania gumy i jako przeciwstukowy składnik benzyn. Niektóre jego związki stosowane są także do barwienia szkła na niebiesko i jako środki owadobójcze. Pierwiastek ten w stopach z miedzią i stalą zwiększa ich elastyczność. Dodany do ołowiu poprawia wytrzymałość, twardość i odporność chemiczną stopu.

Konfiguracja elektronowa Kr 4d105s25p4
Masa atomowa 127,6
Gęstość [kg/m3] 6240 (293K)
Główny stopień utlenienia +4 (-1; -2; 0; +2; +5; +6)
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
120Te
122Te
123Te
124Te
125Te
126Te
127Te
128Te
130Te
119,9 - 0,009% - stabilny
121,9 - 2,57% - stabilny
122,9 - 0,89% - 1,2×1013 lat
123,9 - 4,76% - stabilny
124,9 - 7,10% - stabilny
125,9 - 18,89% - stabilny
0% - 9,4 godz.
127,9 - 31,73% - stabilny
129,9 - 33,97% - stabilny
Temperatura topnienia 722,2K
Temperatura wrzenia 1263K
Promień atomowy [pm] 143,2
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 190,2
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 869,2 Te -> Te+
1795,9 Te+ -> Te2+
2698 Te2+ -> Te3+
Elektroujemność  2,1 (Pauling); 5,94 eV (absolutna)
Energia wiązań kowalencyjnych [kJ×mol-1] Te-H
Te-O
Te-F
Te-Cl
Te-Te
240
268
335
251
235

Poprzednia Pierwiastki Następna