Cyna

Symbol pochodzi od łacińskiego słowa stannum (cyna), które wywodzi się z sanskryckiego stas - stały.

Cyna jest popularnym białym metalem. Znana jest ludzkości już od czasów starożytnych. Metal ten znajdowano w grobowcach starożytnych Egipcjan, którzy uważali go za odmianę ołowiu. Szeroko stosowano cynę w czasach Imperium Rzymskiego, kiedy to sprowadzano ją z Kornwalii.
Metal ten jest ciągliwy i plastyczny już w stosunkowo niskich temperaturach (ok. 100°C). Przy temperaturze ok. 13°C przechodzi w odmianę alotropową zwaną cyną szarą, która jest amorficznym, szarym proszkiem. Ochładzany metal pokrywa się cętkami (cyna chora). Wiele historycznych przedmiotów z cyny uległo zniszczeniu na skutek tego procesu.
Inną ciekawą własnością tego metalu jest dźwięk wydawany przez zginany pręt cynowy powodowany tarciem jej kryształów i nazywany "płaczem cyny".
Szara odmiana tego pierwiastka wykazuje cechy półprzewodnika. W temperaturach bliskich zeru bezwzględnemu (ok. 4K) cyna wykazuje własności nadprzewodzące. Tworzy związki na +2 i +4 stopniu utlenienia.

Występowanie: Główną jej rudą jest tlenek cyny (SnO2)- kasyteryt - występujący w dużych ilościach w Kornwalii, Niemczech, Boliwii, Brazylii. Czasami towarzyuszy mu stannin Cu2S.FeS.SnS2. Zawartość w skorupie ziemskiej - 0,02% wag.

Otrzymywanie: Rudę cyny czyści się wodą. Usuwane są wtedy wszelkie rozpuszczalne zanieczyszczenia. Następnie wyżarza się ją, by utlenić siarczki żelaza i miedzi. Po ponownym myciu cyna jest redukowana węglem i w stanie płynnym usuwana z wnętrza pieca. Podczas ponownego, niskotemperaturowego stopienia oddzielane są pozostałe zanieczyszczenia.
W warunkach przemysłowych pozyskuje się ten metal również za pomocą elektrolizy.

Wykorzystanie: Cyna jest metalem szeroko wykorzystywanym w przemyśle. Warstwy cynowej używa się jako ochrony dla m.in. miedzi. Jest ważnym składnikiem stopów i lutów. Jej stop z tytanem jest szeroko stosowany w przemyśle lotniczym. Wchodzi w skład niektórych insektycydów.

Konfiguracja elektronowa Kr 4d105s25p2
Masa atomowa 118,71
Gęstość [kg/m3] 7310 (293K)
Główny stopień utlenienia +2; +4
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
112Sn
113Sn
114Sn
115Sn
116Sn
117Sn
118Sn
119Sn
120Sn
121Sn
122Sn
124Sn
111,91 - 0,97% - stabilny
0% - 115 dni
113,9 - 0,65% - stabilny
114,9 - 0,36% - stabilny
115,9 - 14,53% - stabilny
116,9 - 7,68% - stabilny
117,9 - 24,22% - stabilny
118,9 - 8,58% - stabilny
119,9 - 32,59% - stabilny
0% - 27,5 godz.
121,9 - 4,63% - stabilny
123,9 - 5,79% - stabilny
Temperatura topnienia 505,12K
Temperatura wrzenia 2873K
Promień atomowy [pm] 140,5
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 116
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 708,6 Sn -> Sn+
1411,8 Sn+ -> Sn2+
2943 Sn2+ -> Sn3+
Elektroujemność  1,96 (Pauling); 4,3 eV (absolutna)
Energia wiązań kowalencyjnych [kJ×mol-1] Sn-H
Sn-C
Sn-O
Sn-F
Sn-Cl
Sn-Sn
314
225
557
322
315
195

Poprzednia Pierwiastki Następna