Selen

Selen został odkryty w 1817 roku przez szwedzkiego chemika Jonsa Jakoba Berzeliusa.

selenem (grec. selene - Księżyc) ponieważ występował obok telluru (łac. tellus - Ziemia).
Jak wiele innych, sąsiednich w układzie okresowym, pół- i niemetali występuje w kilku odmianach. Selen czerwony po ogrzaniu (150°C) przechodzi w półprzewodnikową odmianę o metalicznym połysku zwaną selenem szarym. Ciekły selen jest czarną cieczą, która w wyniku nagłego oziębienia przechodzi w selen szklisty o barwie pośredniej pomiędzy szarą i czerwoną odmianą. Ogrzewany selen szklisty staje się plastyczny. Pary selenu (cząsteczki Se2) mają żółty kolor. Pierwiastek ten jest reaktywny. Spala się na powietrzu niebieskim płomieniem tworząc tlenek selenu (SeO2). Reaguje bezpośrednio z fluorowcami. Tworzy selenki z wieloma metalami. Rozpuszcza się w kwasach utleniających (stęż. H2SO4 i HNO3) i roztworach wodorotlenków litowców. Selen i jego związki są silnie trujące.

Występowanie: Selen jest pierwiastkiem śladowym. Często towarzyszy siarce w wielu naturalnych siarczkach. Rudy selenowe występują bardzo rzadko. Zawartość w skorupie ziemskiej - 5×10-6% wag.

Otrzymywanie: Produkcja selenu jest procesem ubocznym przetwarzania (rafinacja) rud miedzi i siarki.
Selen w rudzie doprowadza się do postaci dwutlenku, który rozpuszcza się w kwasie azotowym. Po wprowadzeniu do roztworu tlenku siarki (SO2), wolny selen wytrąca się w postaci czerwonego osadu. Inną metodą jest wytrącanie selenu z kwasu selenowego (H2SeO3) za pomocą hydrazyny.

Wykorzystanie: Półprzewodnikowe własności szarego selenu wykorzystywane są w prostownikach. Jako substancja fotoprzewodząca znalazł on zastosowanie w elektrotechnicznych elementach światłoczułych. Czerwona odmiana używana jest do barwienia szkła na czerwono i jako środek klarujący (usuwający zielone zabarwienie szkła powodowane obecnością związków żelaza). Selenian sodu (Na2SeO3) jest silnym insektycydem. Siarczek selenu jest stosowany w medycynie chorób skórnych.

Konfiguracja elektronowa Ar 3d104s24p4
Masa atomowa 78,96
Gęstość [kg/m3] 4790 (293K)
Główny stopień utlenienia +4; +6 (-2; +1; +2)
Izotopy:
74Se
75Se
76Se
77Se
78Se
80Se
82Se
73,923 - 0,9% - stabilny
74,923 - 0% - 120,4 dni
75,919 - 9,2% - stabilny
76,920 - 7,6% - stabilny
77,917 - 23,7% - stabilny
77,917 - 49,8% - stabilny
81,917 - 8,8% - stabilny
Temperatura topnienia 490K
Temperatura wrzenia 957K
Promień atomowy [pm] 215,2
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 195
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 940,9 Se -> Se+
2044 Se+ -> Se2+
2974 Se2+ -> Se3+
Elektroujemność  2,55 (Pauling); 5,89 eV (absolutna)
Energia wiązań kowalencyjnych [kJ×mol-1] Se-H
Se-C
Se-O
Se-F
Se-Cl
Se-Se
305
245
343
285
245
330

Poprzednia Pierwiastki Następna