Platyna

Platyna jest stosunkowo rzadkim, chemicznie obojętnym metalem przejściowym. Jest cenniejsza niż złoto. Wykorzystywano ją już w starożytności w Grecji i Cesarstwie Rzymskim w formie stopu z innymi metalami które jej zwykle towarzyszą (ruten, rod, pallad, osm, iryd). Znali ją także indianie prekolumbijscy. Wzmianki o użyciu platyny w Europie pochodzą z XVI wieku. Po raz pierwszy udało się ją wyizolować w XIX wieku.
Platyna jest szarobiałym metalem. Charakteryzuje się wysoką temperaturą topnienia, jest kowalna i plastyczna, ma względnie duży właściwy opór elektryczny. Jest bardzo odporna na chemiczne działanie większości substancji. Rozpuszcza się bardzo powoli w wodzie królewskiej. Reaguje z chlorowcami. Tworzy związki na szeregu stopni utlenienia.
Platyna - odkryta ponownie w Nowym Świecie przez hiszpańskich konkwistadorów i początkowo niedoceniana, nazywana była platina, co oznacza: małe srebro, sreberko.
Występowanie: W stanie wolnym występuje najczęściej jako stop z innymi podobnymi jej metalami (ruten, rod, pallad, osm, iryd). Największe znalezione samorodki platyny ważyły około 9,5 kg. Duże złoża tego metalu występują w Rosji, RPA, Kanady, Kolumbii i USA. Minarałami, w których występuje platyna są: sparelit PtAs2, kuperyt PtS, bragit (Pt, Pd, Ni)S. Pod względem występowania w wierzchniej warstwie skorupy ziemskiej (litosfera, hydrosfera, atmosfera) zajmuje ok. 78 miejsca (procenty wagowe).
Wykorzystanie: Platyna znalazła zastosowanie głównie w jubilerstwie i w technice dentystycznej. Wysoką temperaturę topnienia platyny i jej obojętność chemiczną wykorzystuje się w technice laboratoryjnej do produkcji różnego rodzaju przyrządów. Dodaje się do niej wtedy nieco irydu. Stop taki charakteryzuje się znacznie zwiększoną twardością i wytrzymałością. Wykorzystuje się ją także do produkcji styków elektrycznych i czujników narażanych na wysokie temperatury. Bardzo rozdrobniona, spulchniona i następnie lekko nadtopiona tworzy strukturę gąbczastą. W tej formie (zwiększona powierzchnia czynna) używana jest szeroko w przemyśle chemicznym jako katalizator w wielu reakcjach. Stop platyny z kobaltem ma ciekawe własności magnetyczne.

Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d96s1
Masa atomowa 195,08
Gęstość [kg/m3] 21450 (293K)
Główny stopień utlenienia +4 (0; +2; +5; +6)
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
190Pt
192Pt
194Pt
195Pt
196Pt
197Pt
198Pt
189,96 - 0,01% - 6,9 × 1011 lat
191,96 - 0,79% - 1015 lat
193,96 - 32,9% - stabilny
194,96 - 33,8% - stabilny
195,96 - 25,3% - stabilny
0% - 18 godz.
197,97 - 7,2% - stabilny
Temperatura topnienia 2045K
Temperatura wrzenia 4100K
Promień atomowy [pm] 138
Promień jonowy [pm] Pt+4 76,5
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 247
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 870 (I)
1791 (II)
2800 (III)
3900 (IV)
Elektroujemność 1,44

Poprzednia Pierwiastki Następna