Ołów

Nazwa łacińska pochodzi od słów plumbum nigrum (łac. czarna cyna).

Ołów jest ciężkim metalem o szarym zabarwieniu. Znany był już w starożytności. Wspomina się go m.in. w Starym Testamencie.
Ołów jest bardzo miękkim, kowalnym i ciągliwym metalem. Lekko podgrzany staje się plastyczny i daje się łatwo formować. Dość słabo przewodzi elektryczność. W temperaturach bliskich zeru bezwzględnemu (ok. 7K) wykazuje własności nadprzewodzące.
Świeża powierzchnia ołowiu jest srebrzysta, lecz bardzo szybko pokrywa się warstwą tlenków dającą metalowi szary matowy kolor. Na powietrzu ołów wolno reaguje z wodą tworząc toksyczny, rozpuszczalny w wodzie wodorotlenek. Zanurzony w wodzie otacza się warstwą nierozpuszczalnych soli ołowiu hamujących powstawanie wodorotlenku. Ołów występuje w przyrodzie w postaci ośmiu izotopów, z których cztery są trwałe (m.a. 204, 206, 207, 208). Jest on podstawowym końcowym produktem rozpadu jądrowego uranu, toru i aktynu. Tworzy związki na +2 i +4 stopniu utlenienia.

Występowanie: Ołów jest dość szeroko rozpowszechniony w przyrodzie. Występuje głównie jako tzw. galena (PbS). Rudom ołowiu towarzyszą często inne metale (miedź, cynk, srebro i złoto).
Pod względem występowania w wierzchniej warstwie skorupy ziemskiej (litosfera, hydrosfera, atmosfera) zajmuje ok. 34 miejsca (procenty wagowe).

Otrzymywanie: Główną metodą otrzymywania ołowiu jest wypalanie galeny. Powstały w ten sposób tlenek ołowiu redukuje się koksem. Złoto i srebro zawarte w rudzie ołowiu oddziela się za pomocą metody Parkesa. Superczysty ołów otrzymuje się poprzez rafinację elektrolityczną. Głównymi producentami ołowiu są: Australia, USA, Kanada, Meksyk, Rosja.

Wykorzystanie: Ołów wykorzystywano już w starożytnym Rzymie. Z jego stopu z cyną robiono rury i naczynia. Obecnie wielkich ilości tego pierwiastka używa się do produkcji baterii i akumulatorów. Buduje się z niego specjalistyczne zbiorniki. W technice jądrowej pełni rolę materiału ekranującego promieniowanie. Ołów jest składnikiem wielu stopów różnych metali. Jego związki używane są do produkcji farb, barwników oraz trucizn. Ze względu na toksyczność ołowiu obowiązuje zakaz stosowania farb zawierających ten pierwiastek w pomieszczeniach zamkniętych.
Węglan ołowiu zwany biały ołowiem wykorzystywany był już od najdawniejszych czasów jako biały pigment. Wadą tego pigmentu jest to, że pod działaniem siarkowodoru ulega czernieniu.
Tlenek ołowiu (PbO), żółty, krystaliczny proszek, znajduje zastosowanie do produkcji szkła ołowiowego przepuszczającego (w odróżnieniu od zwykłego szkła) promieniowanie ultrafioletowe.
Tlenek ołowiu (Pb3O4), nazywany czerwonym ołowiem, jest często używanym czerwonym barwnikiem farb służących do pokrywania dużych stalowych konstrukcji.
Chromian ołowiu (PbCrO4) jest wykorzystywany jako żółty pigment. Występuje w przyrodzie jako minerał krokoit.
Tetraetyloołów (Pb(C2H5)4) był ważnym składnikiem benzyn jako tzw. środek przeciwstukowy. Jego rolą było zapobieganie wybuchowemu spalaniu paliwa. Obecnie, ze względu na toksyczność ołowiu, zastępuje się go innymi środkami (benzyna bezołowiowa).
Ołów po dostaniu się do wnętrza ustroju jest bardzo toksyczny. Wielce szkodliwe jest wystawianie się na długotrwałe działanie tego pierwiastka. Powoduje on osłabienie organizmu, anemię i częściowe paraliże (stawy). Dzieci są szczególnie wrażliwe na wpływ tego metalu. Wywołuje on u nich zaburzenia w rozwoju umysłowym, problemy z motoryką i słuchem.

Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d106s26p2
Masa atomowa 207,2
Gęstość [kg/m3] 11350 (293K)
Główny stopień utlenienia +2; +4
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
204Pb
205Pb
206Pb
207Pb
208Pb
203,97 - 1,4% - stabilny
0% - 3×107 lat
205,97 - 24,1% - stabilny
206,98 - 22,1% - stabilny
207,98 - 52,3% - stabilny
Temperatura topnienia 600,95K
Temperatura wrzenia 2013K
Promień atomowy [pm] 147
Promień jonowy [pm] Pb2+
Pb4+
133
79
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 100
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 715,6 (I)
1450 (II)
3081,5 (III)
4083 (IV)
Elektroujemność  0,79 (Pauling); 2,18 eV (absolutna)
Energia wiązań kowalencyjnych [kJ×mol-1] Pb-H
Pb-C
Pb-O
Pb-F
Pb-Cl
Pb-Pb
180
130
398
314
244
100

Poprzednia Pierwiastki Następna