Iryd

Odkryty został w 1804 roku przez brytyjskiego chemika Smithsona Tennanta,

Odkrywca, ze względu na intensywną barwę niektórych jego soli, nadał mu nazwę iridium (ang. iridescent - opalizujący, łac. iris - tęcza).

Iryd jest białym, błyszczącym, bardzo twardym metalem przejściowym.
Iryd jest jednym z najbardziej odpornych chemicznie pierwiastków. Nie rozpuszcza się nawet w wodzie królewskiej. Tworzy trój i czterowartościowe sole. Ma jedną z największych gęstości ze wszystkich pierwiastków (ponad 22 g/cm ).

Występowanie: Jest bardzo rzadki. Występuje głównie w stanie wolnym towarzysząc platynie. W wierzchniej warstwie skorupy ziemskiej (litosfera, hydrosfera, atmosfera) zajmuje pod względem występowania (procenty wagowe) okolice 75 miejsca. Otrzymywanie:
Iryd jest produktem ubocznym procesu pozyskiwania niklu.

Wykorzystanie: Używany jest głównie w postaci stopu z platyną (tzw. platyniryd) i z osmem (tzw. osmiryd). Dodany do platyny (10% irydu - 90% platyny) znacznie zwiększa jej twardość. Stopy o większej zawartości irydu używane są do produkcji narzędzi precyzyjnych (chirurgiczne) i innych elementów, dla których trwałość i odporność są najważniejsze. Pierwiastek służy do produkcji standardowych odważników i jednostek długości (np. słynna jednostka metra we Francji). 

Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d76s2
Masa atomowa 192,22
Gęstość [kg/m3] 22560 (290K)
Główny stopień utlenienia +3; +4 (-1; 0; +1; +2; +5; +6)
Izotopy masa - zawartość - okres półrozpadu
172Ir
174Ir
175Ir
190,96 - 37,3% - stabilny
0% - 74,2 dni
192,96 - 62,7% - stabilny
Temperatura topnienia 2683K
Temperatura wrzenia 4403K
Promień atomowy [pm] 136
Promień jonowy Ir3+ 82
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 880 (I)
1680 (II)
2600 (III)
Elektroujemność 1,55

Poprzednia Pierwiastki Następna