Cez

Odkryty w 1860 roku przez niemieckiego chemika Gustawa Roberta Kirchoffa dzięki użyciu metody spektroskopowej.

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa caesius oznaczającego błękit nieba.

Cez jest białym, miękkim, metalicznym pierwiastkiem należącym do grupy metali alkalicznych (litowców) i jak wszystkie pierwiastki tej grupy charakteryzuje się silną reaktywnością. Sole cezu barwią płomień na błąkitno.
Występowanie: Cez jest rzadkim pierwiastkiem.
Zawartość w skorupie ziemskiej - 0,00032% wag.

Otrzymywanie: Głównym źródłem cezu jest minerał zwany poluksem lub pollucytem (Cs4Al4Si9O26.H2O). Rudy tego minerału występują m.in. na wyspie Elbie i w USA. Czysty cez otrzymuje się oddzielając jego związki od głównego składnika rudy i przekształcając je chemicznie w cyjanek cezu (CsCN). Czysty cez pozyskuje się także metodą elektrolityczną. Można go również uzyskać ogrzewając jego związki z silnymi reduktorami. Komercyjny cez zawiera domieszki rubidu, któremu towarzyszy. Pierwiastki te mają bardzo podobne właściwości i trudno je od siebie odseparować.

Do głównych związków tego pierwiastka należą: pomarańczowe tlenek Cs2O i ponadtlenek CsO2 oraz wodorotlenek CsOH.
Wykorzystanie: Cez bardzo łatwo reaguje z tlenem i dlatego wykorzystuje się go w technice próżniowej do usuwania tego gazu. Ze względu na łatwość fotoemisji używa się go do produkcji elementów fotoelektrycznych. Promieniotwórczy izotop cezu 137Cs to przydatny półprodukt reakcji jądrowych. Wykorzystywany jest w nauce, gdzie wypiera rad, oraz w medycynie jako tzw. znacznik promieniotwórczy.
Konfiguracja elektronowa Xe 6s1
Masa atomowa 132,9054
Gęstość [kg/m3] 1873 (293K)
Główny stopień utlenienia +1
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
133Cs
134Cs
135Cs
137Cs
132,9 - 100% - stabilny
0% - 2,05 roku
0% - 3×106 lat
0% - 30,23 lat
Temperatura topnienia 301,55K
Temperatura wrzenia 944K
Promień atomowy [pm] 265,4
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 45,5
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 375,7 Cs -> Cs+
2420 Cs+ -> Cs2+
3400 Cs2+ -> Cs3+
Elektroujemność  0,79 (Pauling); 2,18 eV (absolutna)

Poprzednia Pierwiastki Następna